19 april 2018

VRIJ BLIJVEND

HAND IN HAND:
VROUW & MAATSCHAPPIJ




Voor de Engelse filosoof Thomas Hobbes (1588-1679) worden we van nature gedreven door passie. Die uiten we in verlangen en afkeer. Goed is wat ons bevredigt, slecht wat ons afkeer inboezemt. In deze natuurstaat zijn we zelfzuchtige wezens, gericht op handhaving en lotsverbetering. Voor Hobbes is zo’n samenleving volstrekt onleefbaar. Door onze bereidheid tot vechten om onze macht uit te breiden en te verzekeren wordt ons leven volkomen wreedaardig en is de mens een wolf voor zijn medemens. Of zoals de Romeinse schrijver Plautus het in zijn toneelstuk Asinaria schrijft: lupus est homo homini.

Vanuit onze angst om een gewelddadige dood te sterven, sluiten we noodgedwongen onderling een contract. Daarbij doen we vrijwillig afstand van onze vrijheid en onze natuurlijke rechten om ons te onderwerpen aan de hogere macht, vertegenwoordigd door de staat. Hobbes noemt die de Leviathan naar de naam van een reusachtig bijbels zeemonster. De staat wordt met zijn monopolie op geweld een noodzakelijk kwaad dat de oorlog van allen tegen allen aan banden legt. Goed is de wil van deze oppermacht. Om elke vorm van anarchie onmogelijk te maken, laat Hobbes de leiding over de gemeenschap berusten bij een absoluut soeverein. John Locke (1632-1704) die vaak wordt beschouwd als de grondlegger van het – filosofisch - liberalisme wijst echter prompt dat quasi ongeremd absolutisme van soeverein en staat af.

Hij pleit
voor het doen
primeren
van rede
op religie.


Universele waarheid

Hoogst relevant tegenover de waan van de dag vind ik Giovanni Pico della Mirandola (1463-1494). Deze Italiaanse renaissancehumanist is vooral bekend van zijn Oratio de dignitate hominis. Bij de 99 stellingen die hij in 1486 wil verdedigen in Rome betrekt hij zowel de joodse kabbala als de Arabische filosofie. Zijn oratio zal hij nooit mogen uitspreken: de paus vindt 7 stellingen 'onorthodox', 6 ervan 'dubieus'.

Pico della Mirandola gelooft in één universele waarheid die gedeeltelijk te vinden is in allerlei systemen. Hierin legt hij de basis voor zijn tolerantie. In de kosmos heeft de mens de plaats die hij zelf verovert. Die mens kan ontaarden in dierlijk gedag, maar kan zich ook verheffen. Tegenwoordig, beste Pico, zijn dieren met hun 'dierlijk gedrag' als levende wezens vaak beter af dan mensen met hun splinterbommen en zenuwgas. Doch dit terzijde. Mooi aan Pico della Mirandola vind ik dat hij zich als een van de weinige renaissancefilosofen verzet tegen astrologie: omdat ze de mens als geestelijk wezen afhankelijk maakt van sterren.

Terwijl die mens
eigenlijk zelf
zijn lot in
eigen hand heeft.


Hand in Hand

Bij de commotie over handjes drukken van vrouwen denk ik met respect terug aan een paar fantastische vrouwen, die mét of zonder mannelijke handdruk, onze wereld op hun manier wat beter mooier en in alle gevallen menswaardiger hebben gemaakt.

Lucienne Herman-Michielsen, die grondwettelijke erkenning afdwong voor vrijzinnigen naast de al bestaande van de erkende erediensten. Die ook samen met Roger Lallemand in april 1990 ondanks verzet en de omstreden stap-opzij-truc van koning Boudewijn met een wisselmeerderheid de wettelijke regeling voor abortus onder bepaalde omstandigheden geregeld heeft gekregen.

Minister van Staat Miet Smet die Vrouw & Maatschappij opricht. Die het tot eerste staatssecretaris voor Leefmilieu schopt. Die de Maatschappelijke Emancipatie op de agenda van de macho Wetstraat tilt.

Paula D’Hondt die voor haar immens werk als Koninklijk Commissaris voor Migrantenbeleid t zeer terecht zowel de Ark Prijs van het Vrije Woord als de Prijs voor Democratie krijgt.

Al die vrouwen
die druk ik
bij deze de hand.


Impressies & Percepties.
(Illustratie Frank Derie)